Tuần giao dịch vừa qua mang đến một bài học quan trọng cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư Việt Nam có liên quan đến ngoại tệ: thị trường đang bước vào giai đoạn biến động hai chiều, nơi cả đồng nhân dân tệ và đô la Mỹ đều có thể mạnh lên cùng lúc. Cụ thể, tỷ giá trung tâm nhân dân tệ được công bố ở mức 6,7743, tăng 23 điểm cơ bản so với phiên trước và là phiên tăng thứ ba liên tiếp, trong khi chỉ số đô la Mỹ vẫn giữ được mốc 99, giao dịch quanh 99,1.
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, sự biến động này có ý nghĩa trực tiếp. Khi đồng nội tệ của đối tác thương mại chính tăng giá, chi phí nhập khẩu từ thị trường đó giảm xuống, nhưng doanh thu xuất khẩu sang thị trường đó cũng bị thu hẹp khi quy đổi. Điều này nhắc nhở rằng việc quản trị rủi ro tỷ giá không thể chỉ dựa vào dự đoán hướng đi, mà cần dựa trên việc xác định rõ cơ cấu thu chi ngoại tệ thực tế của doanh nghiệp.
Nguyên tắc đầu tiên của phòng ngừa rủi ro tỷ giá là phù hợp với dòng tiền thực. Doanh nghiệp chỉ nên phòng ngừa trên cơ sở các khoản thu chi ngoại tệ có thật, không nên phòng ngừa vượt quá nhu cầu thực tế để tránh biến hoạt động bảo hiểm thành đầu cơ. Nhiều doanh nghiệp từng chịu tổn thất lớn vì sử dụng các công cụ phái sinh với khối lượng vượt xa dòng tiền thực, biến mục tiêu ổn định thành rủi ro mới.
Nguyên tắc thứ hai là đa dạng hóa kỳ hạn. Thay vì khóa toàn bộ nhu cầu ngoại tệ trong một kỳ hạn duy nhất, doanh nghiệp có thể chia nhỏ thành nhiều kỳ hạn khác nhau để san sẻ rủi ro. Cách làm này giúp tránh tình trạng khóa đúng vào thời điểm tỷ giá bất lợi và không thể điều chỉnh khi thị trường đảo chiều.
Nguyên tắc thứ ba là theo dõi cả các chỉ báo vĩ mô liên quan. Tỷ giá không vận động trong chân không mà chịu ảnh hưởng của lợi suất trái phiếu, dòng vốn và kỳ vọng chính sách tiền tệ. Việc theo dõi chỉ số đô la, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ và các tín hiệu chính sách của các ngân hàng trung ương lớn giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xác định thời điểm phòng ngừa hợp lý.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, việc nắm giữ tài sản ngoại tệ cũng cần được nhìn nhận lại. Khi đồng tiền của nước nắm giữ có thể biến động, lợi tức danh nghĩa có thể bị bào mòn bởi biến động tỷ giá. Đa dạng hóa tiền tệ và kiểm soát tỷ trọng ngoại tệ trong danh mục là cách tiếp cận thận trọng trong giai đoạn hiện nay.
Một góc nhìn khác đáng lưu ý là vai trò của yếu tố tâm lý thị trường. Khi thị trường thiếu hướng đi rõ ràng, tin tức và bình luận có thể gây ra những dao động mạnh nhưng ngắn hạn. Doanh nghiệp và nhà đầu tư có kế hoạch rõ ràng và kỷ luật thực thi sẽ ít bị ảnh hưởng bởi những nhiễu loạn này hơn so với người phản ứng theo cảm xúc.
Về triển vọng, thị trường ngoại hối khả năng cao sẽ tiếp tục dao động trong biên độ khi chưa có dữ liệu kinh tế hoặc tín hiệu chính sách đủ mạnh để xác lập xu hướng mới. Trong bối cảnh đó, việc duy trì kỷ luật phòng ngừa rủi ro, kiểm soát đòn bẩy và theo dõi sát các biến số vĩ mô vẫn là cách tiếp cận hợp lý nhất cho cả doanh nghiệp và nhà đầu tư cá nhân.
Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng mục tiêu của quản trị rủi ro tỷ giá chưa bao giờ là tối đa hóa lợi nhuận từ chênh lệch tỷ giá, mà là bảo vệ kết quả kinh doanh khỏi những biến động khó lường. Khi doanh nghiệp và nhà đầu tư xác định đúng mục tiêu này, họ sẽ tránh được cạm bẫy biến công cụ bảo hiểm thành công cụ đầu cơ, và giữ được sự ổn định cần thiết trước những thay đổi của thị trường.