Thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua một tuần biến động mạnh với trung tâm là eo biển Hormuz, khi Iran tuyên bố sẵn sàng mở lại tuyến hàng hải huyết mạch này trong vòng bảy ngày kể từ lúc Washington chấp nhận các điều kiện của Tehran.
Thông tin này ngay lập tức tác động lên thị trường chứng khoán Mỹ. Chỉ số công nghiệp Dow Jones giao dịch quanh mức 51.800 điểm trong phiên thứ Sáu, phục hồi nhờ đề nghị của Iran và trên đà chấm dứt chuỗi ba phiên giảm liên tiếp. Đây là ví dụ rõ nét cho thấy các tài sản rủi ro toàn cầu đang gắn chặt với tiến triển địa chính trị ở Trung Đông.
Tuy nhiên, con đường phía trước còn nhiều trở ngại. Các quốc gia vùng Vịnh đã bác bỏ khả năng để Iran kiểm soát eo biển. Phía Iran bày tỏ linh hoạt về vấn đề phí vận hành nhưng không nhượng bộ về quyền kiểm soát. Hãng Reuters đưa tin về một thỏa thuận theo từng giai đoạn giữa Mỹ và Iran nhằm mở lại Hormuz và nới lỏng phong tỏa của Washington, nhưng cả hai bên đều không muốn từ bỏ lợi thế đàm phán của mình.
Tổng thống Iran Pezeshkian nói rõ ông muốn đạt được thỏa thuận trước khi Mỹ tổ chức bầu cử giữa kỳ. Đây là tín hiệu cho thấy yếu tố thời gian chính trị đang tạo áp lực lên cả hai phía, đồng thời mở ra khả năng một thỏa thuận có thể được công bố trong vài tuần tới.
Về mặt giá cả, dầu WTI và Brent đang trên đà khép tuần với mức tăng nhẹ khoảng 2%. Tuy nhiên, bên trong con số tổng hợp này là sự phân kỳ rất lớn. Dầu WTI ghi nhận mức giảm mạnh tới 7% trong tuần do chi phí vận tải hàng hải tăng vọt và quan ngại về thị trường dầu diesel, khiến chênh lệch Brent-WTI mở rộng lên khoảng 12 USD một thùng.
Cụ thể, hợp đồng dầu WTI giao tháng 11 đã giảm xuống 88,67 USD một thùng vào thứ Ba sau những tín hiệu về việc Iran mở cửa trở lại, rồi phục hồi lên 96,78 USD một thùng vào thứ Năm. Biên độ giao dịch gần 8 USD chỉ trong vài phiên cho thấy mức độ bất định cực cao của thị trường.
Trên thị trường sản phẩm tinh chế, dầu diesel bán lẻ tại Mỹ đã lập kỷ lục trên 6,50 USD một gallon. Nhà Trắng phủ nhận thông tin đang chuẩn bị lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, dù Tổng thống Trump tuyên bố sẽ ủng hộ các đề xuất của đảng Cộng hòa nhằm dừng xuất khẩu diesel để hạ giá trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11. Bộ Tài chính Mỹ cho biết đang tiến hành rà soát vấn đề này.
Ở phía nguồn cung, Saudi Aramco đã khởi động lại đường ống Đông Tây (Petroline) chưa đầy hai tuần sau khi các cuộc tấn công vô hiệu hóa hệ thống có công suất 7 triệu thùng một ngày. Hiện đường ống này đang bơm ở mức giảm, hướng tới khoảng 4 triệu thùng một ngày. Việc khôi phục nhanh chóng này giúp giảm bớt quan ngại về thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn.
Về khí đốt, hợp đồng Henry Hub giao dịch trung bình 2,93 USD trên một triệu BTU trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8, thấp hơn 6% so với cùng kỳ năm ngoái, bất chấp tháng 7 nóng nhất từng được ghi nhận. Nguyên nhân là năng lượng mặt trời và gió đã hấp thụ phần lớn nhu cầu điện tăng thêm, làm giảm vai trò của khí đốt trong cơ cấu phát điện.
Các chỉ báo hoạt động khoan cũng cho thấy nguồn cung đang mở rộng. Số giàn khoan của Mỹ đã tăng lên 599 giàn, tăng 50 giàn so với cùng kỳ năm trước, trong đó giàn khoan dầu tăng 3 lên 455 giàn, cao hơn 31 giàn so với năm ngoái, theo số liệu của Baker Hughes.
Trên bình diện dài hạn, Rystad Energy dự báo sản lượng dầu thô của Venezuela có thể đạt khoảng 1,6 đến 1,8 triệu thùng một ngày vào năm 2030 nếu thu hút đủ vốn, giàn khoan và dịch vụ kỹ thuật. Nigeria cũng vừa gia nhập Cơ quan Năng lượng Quốc tế với tư cách quốc gia liên kết, trong khi sản lượng dầu thô của nước này đang ở mức cao nhất trong sáu năm.
Với nhà đầu tư, thị trường dầu đang được định giá bởi hai kịch bản đối lập. Nếu Hormuz mở lại trong vòng bảy ngày, giá dầu có thể giảm mạnh và nhanh, kéo theo sự hạ nhiệt của lạm phát toàn cầu. Nếu đàm phán thất bại, giá Brent có thể quay lại vượt mốc 100 USD một thùng và mở ra một đợt sóng lạm phát mới trên toàn cầu. Chính sự bất đối xứng này giải thích vì sao các nhà giao dịch năng lượng đang giữ vị thế nhỏ hơn bình thường và chờ đợi tín hiệu rõ ràng từ các cuộc đàm phán.
Đối với châu Á, trong đó có Việt Nam và Thái Lan, diễn biến này đặc biệt quan trọng vì đây là khu vực nhập khẩu năng lượng lớn. Giá dầu cao kéo dài sẽ làm tăng chi phí vận tải, đẩy lạm phát lên và thu hẹp thặng dư thương mại của các nền kinh tế xuất khẩu. Đó chính là lý do Ngân hàng OCBC lưu ý rằng rupee Ấn Độ, peso Philippines, rupiah Indonesia và baht Thái đều suy yếu trong bối cảnh này.
Về trung hạn, nguồn cung ngoài Trung Đông vẫn đang được mở rộng với số giàn khoan Mỹ tăng lên 599 giàn, cao hơn 50 giàn so với một năm trước. Nigeria cũng đang sản xuất ở mức cao nhất trong sáu năm, và triển vọng Venezuela có thể đóng góp thêm gần 2 triệu thùng một ngày vào năm 2030 nếu dòng vốn quay trở lại. Những yếu tố này sẽ dần làm giảm sự phụ thuộc vào tuyến vận tải qua Hormuz.
Tóm lại, thị trường dầu đang giao dịch trong trạng thái chờ đợi. Cú hích tiếp theo có thể đến từ bất kỳ thông báo nào về tiến trình đàm phán giữa Washington và Tehran, hoặc từ dữ liệu tồn kho và sản lượng của Mỹ trong tuần tới. Cho tới lúc đó, biến động mạnh và biên độ rộng sẽ là đặc điểm chủ đạo của thị trường năng lượng toàn cầu.